Pytania do psychoterapeuty

Obecnie osoby doświadczające problemów psychologicznych mogą skorzystać z psychoterapii prowadzonej w różnych nurtach. Wraz z upływem czasu pojawia się ich coraz więcej. Tworzą się różnego rodzaju autorskie pomysły, mające na celu ekspresowe wyleczenie lub uzyskanie pomocy. Podejmowane są eksperymenty modyfikacji lub łączenia istniejących dotychczas sposobów psychoterapii. Taka sytuacja tworzy niezrozumiałą dla pacjentów/klientów plątaninę metod (czasami „cudownych”), w której trudno rozpoznać, gdzie można uzyskać skuteczną pomoc. Oznacza to, że trudno jest rozpoznać, kiedy mamy do czynienia z rzetelną, popartą teoretyczną i praktyczną wiedzą metodą a kiedy z rozmową balansującą na granicy prywatnej pogawędki lub magicznych zabiegów.

Jesteśmy przekonani, że wybrany przez nas nurt psychoterapii, stosowany z dużą skutecznością od wielu dziesiątek lat daje największe możliwości w zakresie leczenia zaburzeń emocjonalnych i rozwiązywania problemów psychicznych. Uważamy, że podejście Psychodynamiczne, oparte na spójnej, naukowo udowodnionej teorii, sprawdzone przez wielu terapeutów na całym świecie, daje psychoterapeucie największe wsparcia w porównaniu z innymi nurtami psychoterapeutycznymi i pozwala osiągać trwałe rezultaty. Stosowana przez nas metoda pozwala dokonać diagnozy, opisać istotę problemu, zrozumieć pacjenta w relacji terapeutycznej a jednocześnie tworzyć atmosferę empatii i poszanowania.

Psychoterapia powinna trwać najkrócej jak to możliwe, aby ustąpiły objawy i nastąpiły w psychice zmiany, które miałyby się przełożyć na poprawę jakości życia oraz zagwarantować trwałość następującej poprawy. Jednoznacznie uważamy, że nie jest to możliwe do osiągnięcia w ciągu jednego lub kilku spotkań, a pojawiające się tak szybko „sukcesy terapeutyczne” rozumiemy jako skutek działania mechanizmów obronnych lub obronnego adoptowania pacjenta do warunków psychoterapii, co prowadzi do pozornego wyleczenia. Psychoterapia jest procesem, który realizuje się w czasie kolejnych sesji z psychoterapeutą i wymaga czasu na pogłębienie diagnozy, wzajemne poznanie sposobów funkcjonowania a następnie pojawienie się oczekiwanych zmian w psychice pacjenta.

Skuteczne psychoterapie trwają od kilku miesięcy (krótkoterminowe) po kilka lat (długoterminowe). Często kilkuletnia psychoterapia odbierana jest przez pacjentów jako bardzo długa. Jednak w porównaniu z kilkunastoma lub kilkudziesięcioma latami kształtowania i utrwalania patologicznych struktur w osobowości wydaje się jak najbardziej uzasadniona i niezbędna do przeprowadzenia realnych zmian. Ostateczna długość psychoterapii zależy od zgłoszonego oczekiwania i postawionej diagnozy. Warto też zaznaczyć że pacjenci muszę na efekty terapii zaczekać jakiś czas, jednak nigdy nie jest tak, że efekty te pojawiają się na samym końcu. Można się ich spodziewać w czasie całego trwania psychoterapii.

Częstotliwość sesji (spotkań z psychoterapeutą) zależy od rodzaju problemu i postawionej diagnozy. Najczęściej proponujemy jedno spotkanie w tygodniu, czasami dwa. Z naszego doświadczenia wynika, że większe rozrzedzenie sesji w znacznym stopniu obniża skuteczność psychoterapii a czasami nawet ją uniemożliwia.

Dzieje się tak dlatego, iż psychoterapia jest procesem, który realizowany jest na sesjach, ale także „trwającym” między sesjami. Nieregularne lub rzadkie spotkania przekształcają psychoterapię w zlepek pojedynczych spotkań uniemożliwiających przeprowadzenie wspomnianego wyżej procesu.

W Polsce zawód psychoterapeuty nie jest uregulowany prawnie, co teoretycznie pozwala zaoferować takie usługi każdemu, kto zarejestruje działalność gospodarczą. Brak ograniczeń prawnych nie oznacza jednak braku jasnych kryteriów i standardów.

Dość często wykonywania tego zawodu podejmują się pedagodzy lub psycholodzy, jednak Narodowy Fundusz Zdrowia oraz Polskie Towarzystwo Psychologiczne uznaje, że osoba mogące prowadzić psychoterapię, to taka, która skończyła czteroletnią szkołę psychoterapii (wykaz rekomendowanych szkół na stronie PTP), posiadająca własne doświadczenie z psychoterapii szkoleniowej, poddająca swoja pracę regularnej superwizji.

Czy psycholog i psychoterapeuta oznacza to samo? Zdecydowanie nie! To dwa różne zawody. Psycholog w trakcie swoich studiów nie był przygotowywany do prowadzenia psychoterapii. Posiadana tomiast kompetencje w innych obszarach związanych z ludzką psychiką. Może prowadzić diagnozę testową, psychoedukację, zajmować się psychologią biznesu, interwencją kryzysową itp.

Psychoterapeuta często nie ma kompetencji do specyficznych czynności psychologa – np. diagnozy testowej. Psychoterapeuta dopiero po studiach magisterskich rozpoczyna kształcenie, którego część podstawowa trwa minimum 4 lata a drugi etap gwarantujący wysokie kompetencje kolejnych kilka.

Psychoterapeuta przechodzi własną psychoterapię, trening teoretyczny i praktyczny, staż kliniczny i praktykę pod superwizją. Własna psychoterapia umożliwia mu etyczne wykonywanie zawodu i zabezpiecza przed mieszaniem własnych problemów z problemami pacjentów. W praktyce oznacza to, że psychoterapeuta uczy się zawodu około 6/8 lat.

Psychoterapeuta i psychiatra – obaj specjaliści zajmują się leczeniem zaburzeń emocjonalnych, które przejawiają się w różnych objawach lub relacjach interpersonalnych, jednak stosują zupełnie inne metody leczenia: psychiatrzy farmakoterapie a psychoterapeuci psychoterapię. Wybór metody leczenia powinien być uzależniony od diagnozy i specyfiki problemów danej osoby. W przypadku pewnej grupy zaburzeń możliwe jest tylko leczenie farmakologiczne a w przypadku innych zdecydowanie lepiej sprawdza się psychoterapia.

Czasami wskazane jest łączenie obu sposobów leczenia. Osobie cierpiącej z różnych powodów emocjonalnych, nie mającej wcześniej do czynienia z takim rodzajami leczenia bardzo trudno samej wybrać odpowiednią drogę leczenia tym bardziej, że czasami w Polsce stosowana jest przez specjalistów praktyka przypadkowego doboru (jeśli osoba wybrała psychiatrę, leczymy farmakologicznie, jeśli terapeutę psychoterapią).

Dużo korzystniejszym rozwiązaniem jest sytuacja, kiedy istnieje możliwość skierowania przez psychoterapeutę pacjenta na konsultacje psychiatryczne i odwrotnie, kiedy psychiatra może zdecydować, że psychoterapia będzie najodpowiedniejszą metodą.

Psychoterapia jest także usługą i każdy korzystający z niej chciałby, aby była ona wykonana dobrze i skutecznie. Takie oczekiwanie zachęca do poszukiwania dobrego psychoterapeuty. Poszukiwania te niosą ze sobą zarówno szanse na słuszny, trafny wybór, ale także ryzyko pozbawienia się pomocy.

Jak najbardziej rozsądnym wydaje się sprawdzenie kompetencji osoby, która ma nam pomagać. Można to zrobić, pytając jaką szkołę skończyła i zweryfikować z listą rekomendowanych szkół PTP, czy poddaje swoją pracę superwizji u certyfikowanego sueperwizora, czy ukończyła swoją psychoterapię, w jakim nurcie pracuje. Te ostatnie dwa pytania wydają się szczególnie ważne, ponieważ zabezpieczają nas przed trafieniem do osób, które nie używają żadnej wystandaryzowanej metody, a jedynie oferują poradnictwo polegające na dzieleniu się swoimi prywatnymi przekonaniami często pomieszczającymi ich osobiste oceny i problemy.

Przy poszukiwaniu dobrego, a może „najlepszego” psychoterapeuty, warto zwrócić uwagę na niebezpieczeństwo podjęcia wędrówki od jednego terapeuty do drugiego. Zdarza się, że pacjenci, którym trudno pogodzić się z tym, że każda skuteczna terapia musi trwać określony czas i pomieszczać w sobie także chwile trudne albo emocjonalne skomplikowane, dochodzą do wniosku, że powinni poszukać „lepszego” terapeuty. Takie wyobrażenie o psychoterapii jako metodzie ekspresowej i cudownej rozczarowuje i może prowadzić do sytuacji, kiedy każdy kolejny psychoterapeuta jest „niekompetentny”, a tak naprawdę to pacjent nie zaufał żadnemu i od żadnego specjalisty nie rozpoczął przyjmowania pomocy.

Psychoterapia odbywa się w gabinecie. Sesja indywidualna trwa zwykle 50 minut. W tygodniu odbywa się jedna, czasami dwie sesje. Czas trwania terapii jest bardzo indywidualny i zależy od problemu z jakim się zgłosiła osoba. Na pierwszych sesjach terapeuta określa z pacjentem cele, które wspólnie będą starali się osiągnąć oraz zasady prowadzenia psychoterapii czyli setting (częstotliwość sesji, czasu trwania, płatności, nieobecności oraz pozostawania w dialogu). Cele terapeutyczne mogą być w trakcie terapii zmieniane lub doprecyzowywane. Praca pacjenta polega na ujawnianiu wszystkiego, co przychodzi mu do głowy.

Nie ma żadnych szczególnych tematów, które muszą zostać poruszone. Pacjenci nie dostają zadań domowych. Terapeuta słucha pacjenta i koncentruje się na wszystkich możliwych informacjach pozwalających mu poznać i zrozumieć nie tylko świadome obszary jego funkcjonowanie ale także, bardzo istotne dla osiągnięcia ustalonych wcześniej celów, te nieświadome. Badanie nieświadomości odbywa się dzięki analizie danych biograficznych, komunikatów niewerbalnych, stanów emocjonalnych terapeuty oraz jego skojarzeń, dynamiki relacji z pacjentem, kolejności podawanych treści przez pacjenta, tematów nie poruszonych przez pacjenta itp.

W trakcie pracy następuje opracowanie nowych sposobów radzenia sobie z rzeczywistością wewnętrzną i zewnętrzną co w efekcie prowadzi do nowych rozwiązań a ostatecznie do osiągnięcia celów.

Niektóre zaburzenia powinny być leczone farmakologicznie. W tych przypadkach stosowanie wyłącznie psychoterapii może być zupełnie nieskuteczne, a czasami niewskazane. Psychoterapia w tych sytuacjach może czasami pełnić jedynie rolę wspierającą. Ważne też jest, aby rodzaj psychoterapii dobrany był odpowiednio do zaburzenia. Złe dopasowanie rodzaju psychoterapii grozi brakiem jej skuteczności.

Osoba chcąca skorzystać z psychoterapii nie jest w stanie samodzielnie określić jaki rodzaj pomocy będzie dla niej najlepszy i jednocześnie skuteczny. Bardzo często nie może tego zrobić psychoterapeuta przed poznaniem problemu i postawieniem diagnozy.

Zwykle nie jest to możliwe w rozmowie telefonicznej, a także na początku bezpośredniego kontaktu. Proponujemy najczęściej dwie, trzy konsultacje. Służą one temu aby stwierdzić, czy stosowana przez nas metoda będzie w danym przypadku skuteczna. Jeśli nie – czy należy daną osobę skierować do innego rodzaju pomocy.

Czasami osoby zgłaszające się na psychoterapię obawiają się uzależnienia od psychoterapii podobnie jak uzależnienia od leków. Obawy te nie są uzasadnione. Mogą raczej wynikać ze specyficznych cech osobowości tych osób niż z samej istoty psychoterapii. Osoby zgłaszające się na psychoterapię faktycznie pozostają przez jakiś czas w zależności od psychologa, który ma ich „poprowadzić” do wyleczenia i rozwiązania problemu.

Ta zależności jest nawet niezbędna, aby psychoterapia była skuteczna jednak nie jest to celem samym w sobie. Pacjenci mają jak najszybciej to możliwe rozpocząć samodzielne niezależne od terapeuty życie. Często zdarza się, że dylematy związane z zależnością łączą się z zgłaszanymi objawami i problemami. Wtedy także praca terapeutyczna zmierza w kierunku „usamodzielnienia” takiej osoby. W skrócie można powiedzieć że pacjenci muszą przeżyć w terapii „odrobinę” zależności, aby rozwiązać swoje problemy i rozpocząć niezależne bardziej samodzielne życie.

Psychoterapeuta, aby wykonywać poprawnie swój zwód i udzielać pomocy a nie szkodzić swoim pacjentom musi przestrzegać pewnych zasad. Niektóre z nich mają charakter typowo etyczny i regulują prace terapeuty oraz jego relacje z pacjentem – zapraszamy do zapoznania się z nimi w czytelni Kodeks Etyki Psychoterapeuty PTPP

Wydaje się, że dylemat ten pozornie językowy nie ma większego znaczenia, dla osób które zgłaszają się po pomoc i faktycznie same słownictwo nie jest tak istotne, natomiast to, co sugeruje, bardzo. Po pomoc do gabinetu terapeutycznego zgłaszają się osoby z różnymi problemami. Czasami są to lęki, objawy somatyczne, depresyjne, innym razem problemy w rodzinie, pracy, związku.

Użycie słowa klient lub osoba której pomagamy sugeruje, że pomoc ta może być bardzo szeroka i może sprowadzać się także do porad natury etycznej, do sugerowania najważniejszych decyzji i dzielenia się subiektywnymi opiniami przez osobę terapeuty np. jako pomoc można rozumieć sugestie czy ktoś ma się rozwieść czy pozostać w związku lub czy jego wybory życiowe są moralnie dobre. Wybór określenia „pacjent” sugeruje, że odcinamy się od w/w działań, nie uznajemy ich za psychoterapię i koncentrujemy się na wewnętrznych problemach osoby, dających się zakwalifikować w jednym z funkcjonujących systemów diagnostycznych (ICD-10, DSM-IV, diagnoza psychodynamiczna).

Przykładem może być sytuacja kiedy do gabinetu zgłasza się ktoś, kto nie odczuwa zadowolenia w związku i rozważa rozstanie i rozwód. Powodem takiej sytuacji rzadko bywa często wymieniane tzw. „niedopasowanie”, często powodem są jakieś nieuświadamiane sobie trudności emocjonalne. Wspomniana osoba może cierpieć np. na depresję lub mieć zaburzenie osobowości. W tej sytuacji jedyną realną pomocą jest leczenie a poradnictwo i inne rodzaje pomocy należałoby zakwalifikować do działań nieskutecznych a często szkodliwych i krzywdzących.